“Leefstijl is natuurlijk belangrijk voor alles in het leven”, zegt hoogleraar Caroline Klaver van het Erasmus MC/Radboudumc. “En interessant genoeg zien we dat dezelfde factoren die goed zijn voor je algemene gezondheid, ook goed zijn voor je ogen. Onderzoek onder grote groepen mensen laat zien dat een gezonde leefstijl helpt om langer te leven. Denk aan voldoende bewegen, niet roken, gezond eten, genoeg slapen en sociale contacten. Als je deze dingen goed doet, heb je zelfs tot 73% meer kans op een langer leven. Maar het gaat niet alleen om langer leven. Het gaat ook om kwaliteit van leven. Zeker als je nog maar één goed oog hebt, wil je dat zo lang mogelijk behouden.”
Voeding
Een van de belangrijkste factoren voor gezonde ogen is voeding. Vooral bij leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD) speelt voeding een grote rol. “Eet vooral groente, fruit en vis”, zegt Klaver. “En beperk rood vlees en ongezonde vetten.” Dit lijkt op het zogenoemde mediterrane dieet. Dat bestaat uit veel groente (minimaal 250 gram per dag), twee tot drie stuks fruit per dag, vette vis (1–2 keer per week), noten en olijfolie, en minder rood vlees en bewerkte producten.
Uit onderzoek blijkt dat dit voedingspatroon het risico op ernstige maculadegeneratie sterk kan verlagen. Ook bij mensen met een erfelijke aanleg. “Zelfs als je een hoog genetisch risico hebt, kun je er iets aan doen”, zegt Klaver. “Wij zeggen wel eens: ‘eet je genetisch risico maar weg’.” Naast voeding kunnen supplementen helpen, zoals de bekende AREDS2-formule met vitamines en antioxidanten en Omega-3. Deze zijn vooral bedoeld als aanvulling, niet als vervanging van gezonde voeding.
Roken, alcohol, slapen en bewegen
Niet roken is misschien wel het belangrijkste advies. “Als je rookt, heb je ongeveer twee keer zoveel kans op maculadegeneratie,” zegt Klaver. “Dat is een groot verschil.” Ook alcohol speelt een rol. Eén tot twee glazen per dag verhoogt het risico al met bijna 20%. Meer drinken maakt het risico nog groter.
Ook bewegen helpt jouw oog beschermen. “Als je drie uur per week matig intensief beweegt, kun je je risico met wel 40% verlagen,” legt Klaver uit. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Wandelen, fietsen of licht sporten is al voldoende. Het gaat erom dat je regelmatig beweegt en je hartslag iets omhoog gaat.
Over slaap zegt Klaver: “Goed slapen, tussen de zeven en negen uur, blijkt beschermend te zijn. Dat is niet altijd makkelijk, maar wel belangrijk.”
Andere oogziekten
De adviezen voor maculadegeneratie gelden vaak ook voor andere oogziekten, zoals glaucoom. Bij glaucoom raken de zenuwvezels, die naar de oogzenuw gaan, beschadigd, waardoor je gezichtsveld langzaam kleiner wordt. Ook hier spelen leefstijl en voeding een rol. “Het is eigenlijk helemaal niet zo anders dan bij maculadegeneratie,” zegt Klaver. “Niet roken, gezond eten, voldoende bewegen en matig zijn met alcohol.” Sommige extra aandachtspunten bij glaucoom zijn dat je moet letten op te veel cafeïne, zware druk op het hoofd moet vermijden en voldoende moet slapen.
Hoe verander je je leefstijl?
Het klinkt simpel: gezonder leven. Maar in de praktijk is het vaak lastig. “Als ik mensen vraag: wil je een pilletje of je leefstijl veranderen? Dan kiezen de meesten voor een pilletje”, zegt Klaver. Toch blijkt uit onderzoek dat mensen hun gedrag wel degelijk kunnen veranderen, vooral op een zogenoemd ‘teachable moment’. Dat is een moment waarop je extra gemotiveerd bent, bijvoorbeeld als je hoort dat je een oogziekte hebt of een oogverwijdering moet ondergaan. “In zo’n moment sta je meer open voor verandering”, legt Klaver uit. “Je beseft dat je zelf iets kunt doen.”
In een studie kregen mensen verschillende soorten begeleiding: alleen algemene adviezen, adviezen met een persoonlijk risicoprofiel en adviezen met profiel én coaching.
Wat bleek? Hoe meer persoonlijke aandacht en begeleiding, hoe beter mensen hun leefstijl verbeterden. “Het helpt om het persoonlijk te maken”, zegt Klaver. “Wat eet jij? Beweeg je genoeg? Rook je nog? Dat maakt het concreet. Een belangrijke opdracht voor oogartsen dus.”
Maar hoe krijg je het veranderen van die leefstijl nu voor elkaar? “Denk aan kleine, haalbare stappen: voeg elke dag extra groente toe, ga vaker wandelen of fietsen, kies vaker vis in plaats van vlees, stop met roken en beperk alcohol. “Je bent niet alleen wat je eet,” besluit Klaver. “Je ziet ook wat je eet.”
Kader met extra toelichting:
Wat is maculadegeneratie
Maculadegeneratie is een oogziekte waarbij de macula (de gele vlek in het midden van het netvlies) beschadigd raakt. Dit deel van het oog heb je nodig om scherp te zien, bijvoorbeeld bij lezen en gezichten herkennen.
De ziekte ontstaat door meerdere oorzaken. Leeftijd is belangrijk, maar ook erfelijkheid speelt een rol. Daarnaast vergroten roken en een ongezonde leefstijl de kans. In het oog kunnen ook afvalstoffen ophopen en kan schade ontstaan door schadelijke stoffen.
Door maculadegeneratie wordt het midden van je beeld wazig of valt het weg. De randen van je zicht blijven meestal wel goed. De ziekte komt vooral voor bij oudere mensen en wordt vaak langzaam erger.
Wat is glaucoom
Glaucoom is een oogziekte waarbij de zenuwvezels die naar de oogzenuw gaan langzaam verdwijnen. De oogzenuw stuurt beelden van je oog naar je hersenen. De ziekte ontstaat vaak door een te hoge druk in het oog, maar dat is niet altijd zo. Ook erfelijkheid, leeftijd en een slechte doorbloeding van het netvlies en de oogzenuw kunnen een rol spelen. Bij glaucoom merk je in het begin vaak niets. Later kan het zicht aan de randen langzaam verdwijnen. Als de oogdruk niet behandeld wordt, kan het zicht steeds slechter worden.
